آیا استقراض از بانک مرکزی در دولت رئیسی متوقف شده است؟

دولت رئیسی چگونه منابع مالی خود را از طریق استقراض از بانک مرکزی تامین میکند؟ با اینکه مقام‌های دولتی از بارها اعلام کرده‌آند که افزایش پایه پولی خط قرمز دولت بوده‌است، اما آمارهای بانک‌مرکزی از وضعیت متغیرهای پولی و بانکی در پایان آذرماه نشان می‌دهد

با اینکه مقام‌های دولتی از جمله ابراهیم رئیسی، رئیس دولت سیزدهم، محمد مخبر، معاون اول رئیس‌جمهوری، مسعود میرکاظمی، رئیس سازمان برنامه بودجه، احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد و علی صالح‌آبادی، رئیس کل بانک مرکزی بارها اعلام کرده‌آند که افزایش پایه پولی خط قرمز دولت بوده‌است، اما آمارهای بانک‌مرکزی از وضعیت متغیرهای پولی و بانکی در پایان آذرماه نشان می‌دهد که پایه پولی در پایان آذر ۱۴۰۰ با رشد ۳۷.۶ درصدی نسبت به آذر ماه پارسال به ۵۶۰.۹ هزار میلیارد تومان رسیده است. میزان رشد پایه پولی در ۹ ماهه امسال ۲۲.۲ درصد بوده است.

مقام‌های دولتی همچنین در ماه‌های گذشته مدعی بوده‌اند که دولت از بانک‌مرکزی استقراضی نداشته است، آمار مطالبات بانک‌مرکزی از دولت در ۹ ماه اخیر این نکته را تایید می‌کند که بدهی دولت به بانک‌مرکزی در فاصله پایان مرداد ۱۴۰۰ تا آذر ماه امسال ۳.۲ درصد کاهش داشته و به میزان بدهی دولت به بانک مرکزی در فاصله زمانی مرداد تا آذر ۱۴۰۰ کاهشی بوده و با ۳.۲ درصد کاهش در پایان آ‌ذرماه به ۱۶۰.۲ هزار میلیارد تومان رسیده است.

البته بدهی دولت به بانک مرکزی در فاصله پایان پارسال تا آذرماه ۱۴۰۰ رشدی ۳۹ درصدی را تجربه کرده است و افزایش این جز از پایه پولی در فاصله یک ساله آذر ۱۴۰۰ نسبت به ماه مشابه پارسال، ۴۳.۶ درصد افزایش داشته است.

بررسی دیگر اجزای تشکیل دهنده پایه پولی در دوره زمانی پایان مرداد تا آذر ماه ۱۴۰۰ (دوره فعالیت دولت سیزدهم) بیانگر آن است که مطالبات بانک مرکزی از بانک‌ها در این دوره زمانی ۲۳.۷ درصد افزایش داشته و در نهایت رقم بدهی بانک‌ها به بانک‌مرکزی در پایان آذرماه ۱۴۰۰ به ۱۵۳.۷ هزار میلیارد تومان رسید که نسبت به مانده این رقم در آذرماه پارسال افزایش ۲۱.۲ درصدی را تجربه کرد.

از طرفی افزایش سایر اقلام دارایی‌های بانک مرکزی در این دوره زمانی ۹ ماهه و از زمان آغاز به کار دولت سیزدهم، رشدی چشمگیر و قابل اعتنا بوده است.

سایر اقلام دارایی‌های بانک مرکزی در ۹ ماه نخست امسال با افزایش ۸۶.۹ درصدی به ۱۱۴.۵ هزار میلیارد تومان بالغ شد، این رقم در مقایسه با پایان مردادماه ۱۲۹.۵ درصد رشد نشان می‌دهد.

خالص سایر اقلام بانک مرکزی در آذرماه بیشترین سهم را در افزایش ۹ ماهه پایه پولی داشته است. این رشد شدید را باید به تلاش بانک‌مرکزی در چارچوب عملیات بازار باز نسبت داد که طی آن بانک مرکزی برای حفظ دالان نوسان نرخ سود بین بانکی و تامین نقدینگی بانک‌ها تلاش کرده و می‌کند و در گزارش این بانک از «تحلیل تحولات اقتصاد کلان در آذرماه ۱۴۰۰» به اثرات پولی این فرآیند از طریق افزایش خالص سایر اقلام دارایی‌ها و بدهی‌های بانک مرکزی در پایه پولی، اذعان کرده است.

این نشانه‌ها، گمان استقراض غیرمستقیم دولت از بانک‌مرکزی به واسطه بانک‌ها را که تقویت می‌کند، بانک مرکزی با افزایش پایه پولی، نقدینگی بانک‌ها را تامین می‌کند تا آنها با خریداری اوراق بدهی دولت، نیاز ریالی دولت را برآورده سازند.

در عین حال دیگر جز تشکیل دهنده پایه پولی، یعنی خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی در این دوره افزایش داشته است.

افزایش خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی به طور معمول در ماه‌های اخیر بالاترین سهم را در رشد سالانه پایه پولی داشته است.

خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی در ۹ ماه اخیر ۵.۴ درصد رشد داشته است، مقایسه مانده خالص دارایی‌های خارجی بانک مرکزی در آذرماه نسبت به پایان مرداد ۱۴۰۰ نیز با ۳.۷ درصد افزایش همراه بود و به ۶۸۰ هزار میلیارد تومان رسید.

با این حساب می‌توان به این نتیجه رسید که دولت سیزدهم در ماه‌های اخیر فقط مسیر رشد پایه پولی و ترکیب آن را تغییر داده‌است و کماکان رشد پایه پولی ادامه دارد. رشد مستمر پایه پولی با شتابی کمابیش همچون قبل جدا از اینکه این رشد به کدام جز از اجزای پایه پولی مربوط است، اثرات تورمی خواهد داشت.