احادیث و آیات قرآن درباره حکومت و حاکم

اطلاعات بیشتر در رابطه با درباره حکومت و حاکم، احادیثی درباره حکومت و حاکم، حدیث هایی درباره حکومت و حاکم، احادیثی از ائمه درمورد حکومت و حاکم، آیات قرآنی درباره حکومت و حاکم، احادیث از ائمه معصومین درباره حکومت و حاکم، حدیث هایی از معصومین درباره حاکم و حکومت، احادیثی درمورد حکومت و حاکم، حدیث هایی در مورد حکومت و حاکم، آیات قرآن درمورد حکومت و حاکم، احادیثی از ائمه درباره حکومت و حاکم به سایت ناتیلوس مراجعه کنید.

حدیث هایی درمورد حکومت و حاکم

در این مقاله به بررسی احادیث معتبر از ائمه معصومین (ع) و آیات قرآنی مرتبط با موضوع حکومت و حاکم پرداخته می شود. هدف این است که با استناد به منابع اسلامی معتبر، دیدگاه دین اسلام درباره مسئولیت ها، ویژگی ها و وظایف حاکم و همچنین اصول حکومت داری اسلامی تبیین شود.

آیات قرآنی درباره حکومت و حاکم

قرآن کریم به عنوان منبع اصلی دین اسلام، اصول و مبانی متعددی را برای حکومت داری جامعه و ویژگی های حاکم عادل ارائه کرده است. در ادامه به برخی از آیات کلیدی اشاره می کنیم:

عدالت در حکومت داری (سوره مائده، آیه ۸):

"یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُونُوا قَوَّامِینَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى"

«ای کسانی که ایمان آورده اید! برای خدا قیام کنید و گواهان عدالت باشید و دشمنی با قومی شما را به بی عدالتی نکشاند. عدالت کنید که آن به تقوا نزدیک تر است.»

این آیه بر لزوم برقراری عدالت توسط حاکم تأکید دارد و نشان می دهد که حتی دشمنی ها نباید مانع اجرای عدالت شود.

مشورت در حکومت (سوره شوری، آیه ۳۸):

"وَالَّذِینَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَیْنَهُمْ"

«و کسانی که دعوت پروردگارشان را اجابت کردند و نماز را برپا داشتند و کارشان در میانشان با مشورت است.»

این آیه به اهمیت مشورت در اداره امور جامعه اشاره دارد و از حاکم می خواهد که تصمیم گیری ها را با مشارکت مردم انجام دهد.

امانت داری و شایستگی (سوره نساء، آیه ۵۸):

"إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَکَمْتُمْ بَیْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْکُمُوا بِالْعَدْلِ"

«خداوند به شما فرمان می دهد که امانت ها را به اهلش بسپارید و هنگامی که میان مردم داوری می کنید، به عدالت حکم کنید.»

این آیه بر ضرورت سپردن مسئولیت ها (از جمله حکومت) به افراد شایسته و امانت دار تأکید دارد.

دوری از ظلم (سوره شعراء، آیه ۱۸۳):

"وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْیَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ"

«و حقوق مردم را کم ندهید و در زمین به فساد و تباهی نکوشید.»

این آیه به حاکمان هشدار می دهد که از ظلم و فساد در اداره جامعه پرهیز کنند.

احادیث از ائمه معصومین (ع) درباره حکومت و حاکم :

پیامبر اکرم صلی الله‏ عليه‏ و ‏آله:

کَما تَکُونُوا یوَّلی عَلَیکُم.

هر طور باشید همانگونه بر شما حکومت می شود. (نهج الفصاحه ص 616 ، ح 2182)

******

پيامبر صلى ‏الله ‏عليه‏ و ‏آله :

اَلْعَدْلُ حَسَنٌ وَلكِنْ فِى الاُمَراءِ اَحْسَنُ، وَ السَّخاءُ حَسَنٌ وَلكِنْ فِى الاَغْنياءِ اَحْسَنُ، اَلْوَرَعُ حَسَنٌ وَلكِنْ فِى الْعُلَماءِ اَحْسَنُ، اَلصَّبْرُ حَسَنٌ وَلكِنْ فِى الْفُقَراءِ اَحْسَنُ، اَلتَّوبَةُ حَسَنٌ وَلكِنْ فِى الشَّبابِ اَحْسَنُ، اَلْحَياءُ حَسَنٌ وَلكِنْ فِى النِّساءِ اَحْسَنُ؛

عدالت نيكو است اما از دولتمردان نيكوتر، سخاوت نيكو است اما از ثروتمندان نيكوتر؛ تقوا نيكو است اما از علما نيكوتر؛ صبر نيكو است اما از فقرا نيكوتر، توبه نيكو است اما از جوانان نيكوتر و حيا نيكو است اما از زنان نيكوتر. (نهج الفصاحه ص578 ، ح 2006)

******

امام على عليه‏ السلام :

اسْتَعْمِلِ الْعَدْلَ وَ احْذَرِ الْعَسْفَ وَ الْحَيْفَ فَإِنَّ الْعَسْفَ يَعُودُ بِالْجَلَاءِ وَ الْحَيْفَ يَدْعُو إِلَى السَّيْف‏

عدالت را اجرا كن و از زورگويى و ستمگرى بپرهيز زيرا زورگويى مردم را به ترك از وطن وامى‏ دارد، و ستم آنان را به قيام مسلّحانه مى ‏كشاند. (نهج البلاغه(صبحی صالح) ص 559 ، ح 476)

******

امام على عليه السلام :

تِسْعَةُ أَشْيَاءَ قَبِيحَةٌ وَ هِيَ مِنْ تِسْعَةِ أَنْفُسٍ أَقْبَحُ مِنْهَا مِنْ غَيْرِهِمْ ضِيقُ الذَّرْعِ مِنَ الْمُلُوكِ وَ الْبُخْلُ مِنَ الْأَغْنِيَاءِ وَ سُرْعَةُ الْغَضَبِ مِنَ الْعُلَمَاءِ وَ الصِّبَا مِنَ الْكُهُولِ وَ الْقَطِيعَةُ مِنَ الرُّءُوسِ وَ الْكَذِبُ مِنَ الْقُضَاةِ وَ الزَّمَانَةُ مِنَ الْأَطِبَّاءِ وَ الْبَذَاءُ مِنَ النِّسَاءِ وَ الطَّيْشُ مِنْ ذَوِي السُّلْطَان‏.

نُه چيز زشت است، اما از نه گروه زشت‏تر: درماندگى و ناتوانى از دولتمردان؛ بخل از ثروتمندان؛ زود خشمى از دانشمندان؛ حركات بچگانه از ميانسالان؛ جدايى حاكمان از مردم؛ دروغ از قاضيان؛ بيمارى كهنه از پزشكان؛ بدزبانى از زنان و سختگيرى و ستمگرى از سلاطين. (دعائم الإسلام ج 1، ص 83)

******

امام على عليه‏ السلام :

قُلوبُ الرَّعِيَّةِ خَزائِنُ راعيها فَما اَودَعَها مِن عَدلٍ اَو جَورٍ وَجَدَهُ؛

دلهاى مردم صندوقچه‏ هاى حاكم است، پس آنچه از عدالت و يا ظلم در آنها بگذارد، همان را خواهد ديد. (تصنيف غرر الحكم و درر الكلم ص 346 ، ح 7982)

******

امام على عليه ‏السلام :

مَن نَصَبَ نَفسَهُ لِلنّاسِ اِماما فَليَبدَأ  [فعليه أن يبدأ] بِتَعليمِ نَفسِهِ قَبلَ تَعليمِ غَيرِهِ وَليَكُن تَديبُهُ بِسيرَتِهِ قَبلَ تَديبِهِ بِلِسانِهِ وَ مُعَلِّمُ نَفسِهِ وَ مُؤَدِّبُها اَحَقُّ بِالاجلالِ مِن مُعَلِّمِ النّاسِ و مُؤَدِّبِهِم؛

كسى كه خود را پيشواى مردم قرار داده، بايد پيش از آموزش ديگران، خود را آموزش دهد و پيش از آن‏كه ديگران را با زبان، ادب بياموزد، باكردارش ادب آموزد و البته آموزش دهنده و ادب‏آموز خود بيش از آموزگار و ادب‏آموز مردم، شايسته تجليل است. (منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة (خوئى) ج‏21، ص 107)

******

امام صادق علیه السلام:

لا تُشـاوِر اَحمَق وَ لا تَستَعِنَّ بَکَذّابٍ وَ لا تَثق بِمَوَدَهِ مُلُوک؛

با احمق مشورت نکن و از دروغگو یارى مجو و به دوستى زمامداران اعتماد مکن. (بحار الانوار(ط-بیروت) ج 75 ، ص 230)

ویژگی های حاکم اسلامی بر اساس آیات و احادیث :

با توجه به آیات و احادیث ذکرشده، می توان ویژگی های اصلی یک حاکم اسلامی را به صورت زیر خلاصه کرد:

• عدالت: حاکم باید عادل باشد و حقوق همه افراد را رعایت کند.

• شایستگی و امانت داری: مسئولیت حکومت باید به افراد لایق سپرده شود.

• مشورت: حاکم باید با مردم مشورت کند و نظرات آنها را در تصمیم گیری ها لحاظ کند.

• امر به معروف و نهی از منکر: او باید جامعه را به سوی خوبی ها سوق دهد و از بدی ها بازدارد.

• دوری از ظلم و فساد: حاکم اسلامی نباید به ظلم و تباهی روی آورد.

نتیجه نهایی :

حکومت در اسلام بر پایه اصول الهی استوار است و هدف آن برقراری عدالت، اصلاح جامعه و حفظ عزت مسلمین است. آیات قرآن و احادیث ائمه (ع) نشان می دهند که حاکم اسلامی باید فردی شایسته، عادل و امانت دار باشد که با مشورت با مردم و اجرای احکام الهی، جامعه را به سوی سعادت هدایت کند. این اصول نه تنها برای زمان گذشته، بلکه برای همه دوران ها راهنمایی جامع و کامل ارائه می دهند.

گردآوری: بخش مذهبی ناتیلوس