امروزه کاربردهای فیزیک در صنعت و تکنولوزی بر کسی پوشیده نیست. در تیم های تحقیقاتی و پروژه های ها تک (پیشرفته) وجود یک یا چند فیزیکدان ضروری است.
هر پروژه ای که می خواهد تحولی در تکنولوژی ایجاد کند یا باید از دانش جدیدی استفاده کند که مرزهای دانش را فیزیکدان ها مشخص می کنند و یا باید از دانش های گذشته ی کشف شده به گونه ای نو تر و بهینه تر استفاده کند که چنین کاری مستلزم نگاه های جدیدی از زوایای مختلف به جوانب مسئله است.
همچنین فناوری هم قادر است به فیزیکدانها در امور پژوهشی شان کمک کند و این دو جز علم و تکنولوژی دو جز جدا ناشدنی از هم تلقی می شوند و خدمات متقابل به یکدیگر ارائه می کنند.
نمونه هایی از این کاربرد ها را می توانید در مبحث انرژی های نو و فناوری های ساخت پرتاب و رهگیری موشک و ماهواره و در صنعت نانو و عرصه های دیگر ملاحضه فرمایید.
اکنون بسیاری از موضوعها ومباحث فیزیک پیامدهای کاربردی داشته و در عمل فیزیک در فناوریها مؤثر بوده است.از جمله میتوان گفت فیزیک در فناوریهای ارتباطات، فناوریهای حمل و نقل( خشکی، دریایی، هوایی و فضایی)، فناوریهای تولید( کشاورزی- صنعتی)، فناوریهای استخراج انواع معادن و فناوریهای ساختمان و انواع ماشینها و فناوریهای آموزشی به دانش مکانیک، الکتریسیته، الکترومغناطیسی، ترمودینامیک و فیزیک هستهای، نورشناسی، فیزیک بهداشت و فیزیک پزشکی و … وابسته است.
نقش فیزیک در فناوریعلم، کوششی در جهت دانایی و فناوری تلاشی در جهت توانایی است. این هر دو اثر متقابل درهم داشتهاند. دانش سبب شده که ابزارها و روشها کامل شوند و ابزارها نیز دقت انسان را در اندازهگیریها و رسیدن به نتایج علمی بیشتر کرده است.
اکنون بسیاری از موضوعها ومباحث فیزیک پیامدهای کاربردی داشته و در عمل فیزیک در فناوریها مؤثر بوده است.از جمله میتوان گفت فیزیک در فناوریهای ارتباطات، فناوریهای حمل و نقل( خشکی، دریایی، هوایی و فضایی)، فناوریهای تولید( کشاورزی- صنعتی)، فناوریهای استخراج انواع معادن و فناوریهای ساختمان و انواع ماشینها و فناوریهای آموزشی به دانش مکانیک، الکتریسیته، الکترومغناطیسی، ترمودینامیک و فیزیک هستهای، نورشناسی، فیزیک بهداشت و فیزیک پزشکی و … وابسته است.
نقش فیزیک در فناوریهای آموزشیبسیاری از شاخههای فیزیک به طور مستقیم و غیرمستقیم در تولید تجهیزات ورسانههای آموزشی و روشهای آن مؤثر است.به طور اصولی هرگونه یادگیری از طریق حواس و در ارتباط با محیط صورت میگیرد و علم فیزیک توانسته است توانایی حواس مارا بسیار افزایش دهد و ما رانه تنها به اطراف خود بلکه به زمانها و مکانهای ناپیدا و دور نیز پیوند دهد.
نقش فيزيك در تشخيص بيمارى ها پزشكان براى تشخيص بيمارى ها از انواع وسايل ساده مانند دماسنج و فشارسنج، گوشى طبى (استتوسكوپ) تا دستگاه هاى بسيار پيچيده مانند ميكروسكوپ الكترونى، ليزر و هولوگراف كه همه براساس قانون هاى فيزيك طراحى و ساخته شده استفاده مى كنند. در اين قسمت به ساختمان و طرز كار برخى از آنها مى پردازيم
• راديوگرافى و راديوسكوپى راديوگرافى عكسبردارى از بدن با پرتوهاى ايكس و راديوسكوپى مشاهده مستقيم بدن با آن پرتوها است. در عكاسى معمولى از نورى كه از چيزها بازتابش مى شود و بر فيلم عكاسى اثر مى كند استفاده مى شوند در صورتى كه در راديوگرافى پرتوهايى را كه از بدن مى گذرند به كار مى برند. پرتوهاى ايكس را نخستين بار در سال
۱۸۹۵ ميلادى، ويلهلم كنراد رنتيگن استاد فيزيك دانشگاه ورتسبورگ آلمان كشف كرد. اين كشف بسيار شگفت انگيز بود و خبر آن با سرعت در روزنامه هاى جهان منتشر شد. جالب است كه رنتيگن بر روى پرتوهاى كاتدى كار مى كرد و به طور اتفاقى متوجه شد كه وقتى اين پرتوها، كه همان الكترون هاى سريع هستند به مواد سخت و فلزات سنگين برخورد مى كنند پرتوهاى ناشناخته اى توليد مى شود او اين پرتوها را پرتو ايكس به معنى مجهول ناميد. پرتوهاى ايكس قدرت نفوذ و عبور بسيار زياد دارند
به آسانى از كاغذ، مقوا، چوب، گوشت و حتى فلزهاى سبك مانند آلومينيوم مى گذرند، ليكن فلزهاى سنگين مانند سرب مانع عبور آنها مى شود. اشعه ايكس از استخوان هاى بدن كه از مواد سنگين تشكيل شده اند عبور نمى كنند در صورتى كه از گوشت بدن به آسانى مى گذرند. همين خاصيت سبب شده كه آن را براى عكسبردارى از استخوان هاى بدن به كار برند و محل شكستگى استخوان ها را مشخص كنند. براى عكسبردارى از روده و معده هم از پرتوهاى ايكس استفاده مى شود ليكن براى اين كار ابتدا به شخص مايعاتى مانند سولفات باريم مى خورانند تا پوشش كدرى اطراف روده و معده را بپوشاند و سپس راديوگرافى صورت مى دهند
كشف پرتوهاى ايكس كه به وسيله رنتيگن عملى شد سرآغاز فعاليت هاى دانشمندانى مانند تامسون، بور، رادرفورد، مارى كورى، پيركورى، باركلا و بسيارى ديگر شد به طورى كه نه فقط چگونگى توليد، تابش و اثرهاى پرتو ايكس و گاما و نور شناخته شد بلكه خود اشعه ايكس يكى از ابزارهاى شناخت درون ماده شد و انسان را با جهان بى نهايت كوچك ها آشنا كرد و انرژى عظيم اتمى را در اختيار بشر قرار داد. پرتوهاى ايكس در پزشكى و بهداشت براى پيشگيرى، تشخيص و درمان به كار مى رود به طورى كه در فناورى هاى مربوطه يكى از ابزارهاى اساسى است.
در این نوشته به بخشی از اثرهای فیزیک در آموزش و پرورش اشاره میکنیم:1- نور و وسایل نوری: مبحث نور یکی از شاخههای فیزیک است که در این شاخه از فیزیک از ماهیت و رنگ نور، رفتارهای نور و نیز چشم و دستگاههای نوری بحث میشود. بعضی از دستگاههای نوری مرتبط با مباحث فیزیک که به منزله تجهیزات آموزشی به کار میروند، عبارتاند از: عدسیها و میکروسکپ برای دیدن اشیای ریز،دوربین و تلسکوپ برای دیدن چیزهای دور، دوربینهای عکاسی و فیلمبرداری برای تهیه و مشاهده تصاویر، طیفنما برای تجزیه رنگهای نور و بررسی اجسام نوردهنده. دستگاههای نور از وسایلی هستند که در آموزش کاربرد فراوان دارند.
نمونه ای دیگر از کاربرد فیزیک کشف پرتوهای فرابنفش، ایکس و گاما از یک طرف و از طرف دیگر کشف پرتوهای فروسرخ و مایکرویو امواج رادیویی است، اختراع انواع دستگاههایی که با این امواج کار میکنند سبب شده که بتوانیم به بررسی چیزهایی بپردازیم که در فاصله بسیار دور قرار دارند و یا آن که چشم ما به طور مستقیم قادر نیست که آنها را از پس مواد کدر ببیند. به کمک اشعه ایکس میتوانیم ساختمان درون بدن را مطالعه کنیم و با دوربینهای فرابنفش و فرسرخ از منظرههایی عکس بگیریم که مشاهده آنها ممکن نیست.
2-صوت و وسایل صوتی: در مبحث صوت(آکوستیک) از ماهیت صوت و رفتارهای آن و نیز گوشی و وسایل صوتی بحث میشود. در گذشته اگر تجهیزات صوتی مدارس فقط زنگ مدرسه بود که با صدای رسای ناظم، دانشآموزان را به کلاس درس هدایت میکرد تا سخنان معلم را بشنوند و به خاطر بسپارند و بعد فراموش کنند، اکنون به جای آن” وسایل سمعی_ بصری” به کار گرفته میشود. دیگر معلم، سخنگو نیست بلکه راهنمایی است که به دانشآموزان کمک میکند تا وسایل را خود به کار اندازند و از ضبط صوت، رادیو، تلویزیون و … برای آموختن استفاده کنند.
3- الکتریسیته و الکترونیک: روزی که گالوانی، پزشک ایتالیایی، متوجه جریان الکتریسیته شد یا زمانی که ولتا، اهم و فارادی، ماکسول و هرتز و ملیکان بر روی الکتریسیته و موج و الکترون کار میکردند نمیدانستند جریانی از علم و صنعت را به وجود میآورند که این شاخه از فیزیک بر همه ابعاد زندگی انسان اثر میگذارد و به طور مثال ” شبکههای اطلاعاتی(اینترنت)به وجود میآورد که بزرگترین تحول را در آموزش و پرورش ایجاد میکند. کافی است که بگوییم مطالعات فیزیک در شاخههای نور، الکتریسیته، صوت، مکانیک، امواج، الکترونیک و … سبب اختراعاتی چون ماهواره ، مخابرات دوربرد و اینترنت شده و جهان را به صورت یک دهکده(دهکده جهانی) درآورده و جهانی شدن آموزش و پرورش و اقتصاد و فرهنگ را شکل داده است.
فیزیک و نقش مدیر دانش آموخته فیزیک
سال ۲۰۰۵ میلادی به عنوان سال جهانی فیزیک انتخاب و اعلام شده است. در خصوص هدف ها و برنامه های محلی، منطقه ای و جهانی فیزیک بحث های مفصلی در جریان است.
یکی از این بخش ها اثر علم فیزیک و فیزیکدانان در انواع فناوری ها، هنرها، فلسفه، جهان بینی و رفتار انسان است. حال این پرسش مطرح است که آیا علم فیزیک یا فیزیکدانان در مدیریت هم، اثر چشم گیری داشته یا دارند؟ آیا مدیرانی که زمینه تحصیلات آن ها فیزیک بوده است، در انجام وظایف مدیریت که برنامه ریزی، سازماندهی، آموزش، انگیزش، هدایت، نظارت، هماهنگی و نوآوری در محدوده مسئولیت خود بوده، موفق یا ممتاز از دیگران بوده اند؟
فیزیک، علم مطالعه جهان قانونمند است. فیزیک کل نگر است و زمان و مکان، آن را محدود نمی کند. فیزیک مشخص کرده که همه چیز از جزء و کل در حرکت و دگرگونی، بر طبق قوانین مشخص و منظم است. فیزیک در میان تنوع پدیده ها به مطالعه رابطه میان آن ها می اندیشد و به دنبال یافتن وحدت نیروها در میان انبوه واکنش ها است.
اما فیزیکدان از میدان و نبرد آگاه است و می داند برای آن که کاری زیاد و تندتر انجام شود، باید نیروها را هم جهت کرد و در راستای رسیدن به هدف به کار گرفت. او از بازده و راندمان باخبر است و می داند که برای افزایش بازده باید موانع را برطرف کرد، فناوری های نو را به کار گرفت، راه های اتلاف انرژی را کاهش داد، از بازیافت هم استفاده کرد و همواره به دنبال یافتن روش های نو بود.
فیزیکدان می داند که امور جهان بر نظم استوار و جهان مقصد است و نباید به دست انسان نابود و آلوده شود و می داند ارزش هیچ چیزی به پایه ارزش انسان های شرافتمند، سازنده و نیکوکار نمی رسد و چنین انسان هایی را باید در خانواده ها و مدارس تربیت کرد.دانش آموخته فیزیک می داند که برای رسیدن به هدف های آموزش و پرورش لازم است شرایطی به وجود آورد که فرد انسانی داناتر و تواناتر باشد، افراد در جهت رسیدن به هدف هم راستا و هماهنگ باشند، نیازهایشان به درستی برطرف شود. همچنان که اگر به خودرو سوخت مناسب و کافی برسد و موتور آن قدرتمند و راه بی خطر و صاف، سرنشینان به سلامت به مقصد خواهند رسید.
باتشکر از سید محمد سیادت
منبع: Natilos.ir