نزدیک تر از خویشاوند،

پاره ای از آتش

برترین اندوخته و سرمایه،

ترسناک تر از هرچیز

عامل زنده شدن روح و روان انسان

شمشیری زیبا اما زهرآلود

فکر می کنید توصیف های ستون اوّل دربارهٔ چه چیز یا چه کسی است؟
توصی فهای ستون دوم چه؟
به نظر شما ممکن است توصی فهای هر دو ستون دربارهٔ یک چیز یا یک شخص باشد؟

انتخاب سرنوشت ساز

همهٔ ما در طول زندگی با نیازهای گوناگونی روبه رو هستیم؛ نیاز به آب ، غذا ، مسکن، هوای سالم و... .

کاملاً روشن است که نیازهای انسان تنها به امور جسمی محدود نمی شود و نیازهای روحی اگر مه متر نباشد، یقیناً کم اهمی تتر از نیازهای جسمی نیست.

از مهم ترین نیازهای روحی انسان نیاز به دوست است. خداوند مهربان، ما انسان ها را به گونه ای آفریده است که دیگران را دوست داریم و می خواهیم دیگران نیز ما را دوست بدارند؛ برای همین است که همهٔ انسا نها به دنبال انتخاب دوستانی برای خود هستند. بدون داشتن دوستان واقعی، انسان هم تنها و ب ییاور است و هم از نظر روحی و عاطفی با مشکلات جدی روبه رو است.

انتخاب دوست در دوران نوجوانی از اهمیت و حساسیت بالایی برخوردار است؛ زیرا در سنین بلوغ، عواطف انسانی در حال رشد و شکوفایی است و برقراری پیوند دوستی در این دوران به این شکوفایی کمک می کند و باعث پرورش عواطف نوع دوستی و محبت ورزی می شود. همچنین وقتی علاقهٔ قلبی بین دو دوست ایجاد می شود، آن دو از صفات و حالات همدیگر تأثیر می پذیرند.میزان این اثرپذیری در دوران نوجوانی بسیار بالاست و گاه به حدی است که شخص می کوشد مانند دوست خود حرف بزند و مثل او انتخاب و زندگی کند.

البته این اثرپذیری بسیار آرام و تدریجی است به گونه ای که گاه حتی خود انسان نیز متوجه آن نمی شود و به مرور به همرنگی کامل با دوستانش می انجامد. امام علی علیه السلام دربارهٔ این اثرپذیری می فرماید:

از دوستی با افراد فاسد بپرهیز که وجودت ناخودآگاه، ناپاکی و بدی را از آنان می رباید ، درحال یکه تو از آن بی خبری.

بهترین دوست

دوستان شما چه کسانی هستند؟ آیا تاکنون از خود پرسیده اید چرا آنها را به عنوان دوست خود انتخاب کرده اید؟ معیار و ملاک شما برای انتخاب آنان چه بوده است؟ آیا می توان با یک برخورد اتفاقی یا بر اساس ظاهر افراد آنان را برای دوستی انتخاب کرد؟

بالا بودن میزان تأثیری که دوستان بر اخلاق و رفتار ما می گذارند، اهمیت دقت در انتخاب دوستان را به خوبی آشکار می کند. پس شایسته است دوستان خود را با معیارهایی انتخاب کنیم که در نهایت باعث رشد و پیشرفت اخلاقی و فکری ما شود. با برخی از این معیارها در کتاب سال هفتم آشنا شدیم؛ مواردی همچون اهل نماز و نیکی بودن، صداقت و راست گویی و وفای به عهد. این بار نیز با مراجعه به قرآن کریم و سخنان پیشوایان، با برخی ویژگی های دیگر دوست خوب آشنا می شویم. با تفکر در کلمات این راهنمایان درمی یابیم دوست واقعی آن کسی است که:

1. به زیبایی خرد آراسته و اهل فکر و اندیشه باشد

یکی از معیارهای مهم در انتخاب دوست این است که شخصی را که به دوستی انتخاب می کنیم، عاقل باشد. دوست خردمند و دوراندیش، ما را در گرفتن تصمیمات درست، کمک کرده و خطر قرارگرفتن در مسیرهای نامناسب را از ما دور می کند. چنین دوستی، بدون فکر و اندیشه راهی را پیش پای دوست خود نم یگذارد و اگر خودش نیز نتواند دوستش را راهنمایی کند، او را به سمت مشورت با افراد آگاه و مطلع سوق می دهد. از سوی دیگر، دوستی با افراد نادان، یعنی کسانی که کارهای خود را نه بر اساس فکر و اندیشه بلکه بر مبنای احساسات و هیجانات زودگذر انجام می دهند، ضررهای زیادی برای ما به همراه دارد. این افراد با دادن مشور تهای غلط و نادرست به دوستان خود، زمین ههای انحراف و لغزش آنان را فراهم می آورند.

برای همین است که در روایات توصیه شده است که از دوستی با فرد نادان پرهیز کنید زیرا او . می خواهد که به نفع شما قدمی بردارد ولی به علت نادانی، مایهٔ زیان و ضرر شما می

دوستی با مردم دانا نکوست

دشمنن دانا را به از نادان دوست

دشمن دانا بلندت می کند

بر زمینت می زند نادان دوست

٢. نه تنها خود اهل گناه نیست، بلکه از گناه دیگران نیز ناراحت می شود

دور بودن از گناهان و آلودگ یهای اخلاقی یکی دیگر از ویژگی های مهم دوست خوب است. متأسفانه برخی انسا نها به گناه و زشتی و بی بندوباری عادت کرده اند و با هرکس دیگر که دوست شوند، او را نیز تحت تأثیر خلق و خوی ناشایست خود قرار می دهند. به همین دلیل است که حضرت علی علیه السلام دوستی با این گونه افراد را به شدت منع کرده است:

سزاوار و شایسته نیست که مسلمان با افراد بی بند و بار رفاقت کند زیرا او کارهای زشت خود را زیبا جلوه می دهد و دوست دارد که دوستش همرنگ او باشد

پس هرگاه دیدید که دوستتان به راحتی گناهان خود را برای شما تعریف می کند و شما را نیز به انجام آن و یا همراهی با خود دعوت می کند، و یا اگر دیدید وقتی اشتباه یا گناهی مرتکب می شوید، دوستتان با خنده از کنار شما می گذرد و حتی شما را به ادامهٔ آن کار تشویق می کند، باید دانست که وی دوست مناسبی نیست. این دوستان به شمشیری زهرآلود تشبیه شده اند که اگرچه ظاهرشان براق و زیبا است اما اثری خطرناک دارند

چون بسی ابلیس آدم رو ی هست

پس به هر دستی نشاید داد دست

٣. خیرخواه دوستانش است

دوستان واقعی، خیر یکدیگر را می خواهند، برای همین هر عیبی که از دوستشان ببینند پنهانی به او تذکر می دهند و دوستشان را در برطرف کردن این عیوب یاری می کنند،گر چه در این میان ممکن است طرف مقابل متوجه خیرخواهی دوستش نباشد و از این کار ناراحت شود.

امام صادق علیه السلام می فرماید:

محبو بترین دوستانم نزد من کسی است که عی بهای مرا به من هدیه دهد

این ویژگی ها می تواند راهنمای خوبی برای انتخاب دوستان باشد. آنان که به این ویژگی ها توجه نکردند و با اهمیت دادن به جنبه های مادی و ظاهری با هرکسی که سر راهشان قرار گرفت، دوست شدند، سرنوشت خوبی در این دنیا پیدا نکردند. این افراد در آخرت نیز چیزی جز حسرت و پشیمانی به همراه نخواهند داشت.

وَ یَومَ یَعَضُّ الظّاِلمُ عَلیٰ یَدَیِه
یَقولُ یالَیتَنی اتَّخَذتُ مَعَ الرَّسولِ سَبیلا
یا وَیلَتیٰ لَیتَنی لَم اَتَّخِذ فُلانًا خَلیلً
لَقَد اَضَلَّنی عَنِ الِذّکِر بَعدَ اذ جاءَ نی

و روزی که ظالم دو دست خویش را با دندان می گزد
و می گوید ای کاش با پیامبر [و دین او] همراه می شدم.
وای بر من، کاش فلان شخص را به عنواع دوست خود انتخاب نمی کردم
او مرا از یاد خدا گمراه کرد، پس از آنکه آن [ یادخدا ]
به من رسیده بود.

حدود و وظایف دوستی

حفظ دوستی از پیدا کردن دوست مشکل تر است. پایداری رابطهٔ دوستی و رسیدن به ثمرات و نتایج آن بستگی به رعایت برخی از حدود و انجام وظایف متقابل دارد.

برخی از این حدود و وظایف عبارت اند از:

1 احترام به دوست:

گرچه بین دوستان نزدیک باید صمیمیت حکم فرما باشد اما در هر حال باید به شخصیت همدیگر احترام گذارند و از محدودهٔ ادب و اخلاق خارج نشوند.

امام علی علیه السلام می فرماید :

به اتکای رابطهٔ صمیمانه و دوستانه، حق برادرت را ضایع مکن زیرا این عمل رابطهٔ دوستی را از بین می برد و کسی که حقش را ضایع ساخته ای، دیگر دوست تو . نخواهد ماند

نام ناپسند نهادن، مسخره کردن ، شوخی های آزاردهنده ، استفادهٔ بیش از حد و بدون اجازه از وسایل دوستان، از مواردی است که پیوند دوستی را سست می کند.

2 میان هروی در دوستی:

لازمهٔ دوستی پایدار، رعایت میانه روی است. گاه شیفتگی فوق العاده به دوست باعث می شود که حدود دوستی رعایت نشود و همین مسئله مشکلاتی را برای ما به وجود می آورد. میانه روی در دوستی را باید در چند مورد به خوبی رعایت کرد:

الف) پرهیز از گفتن تمامی اسرار به دوست :

در عین اعتماد به دوست، نباید همه اسرار زندگی خود را به او بگوییم؛ چه بسیار اتفاق افتاده است که دوست یها به هم می خورد و افراد به افشای اسرار دوست خود اقدام می کنند. از همین روست که حضرت علی علیه السلام می فرماید:

محبت خود را نثار دوست کن، و در عین حال به طور مطلق به او اعتماد مکن. همان گونه که می خواهی با تو رفتار نماید با او رفتار کن، اما همهٔ اسرارت را با او درمیان . مگذا

ب) نداشتن توقع بیجا از دوست :

نباید انتظار داشته باشیم دوست ما هرگونه خواستهٔ ما را برآورده سازد و یا همواره برای ما فداکاری کرده و به خاطر ما از همه چیز خود بگذرد. برخی از افراد، توقع ایثار و فداکاری یک طرفه از دوست خود دارند تا جایی که انتظار دارند در هر امر باطل و ناحقی هم از آنان حمایت کند.

امام علی علیه السلام می فرماید:

کسی که از دوست خود جز فداکاری انتظار ندارد، همواره خشمگین و ناراحت است.

ج) پرهیز از علاقه افراطی:

دوست یهای دوران نوجوانی، ممکن است به سرعت به علاق ههای بسیار شدیدی تبدیل شود. این نوع علاق ههای افراطی موجب اضطراب و پریشانی خاطر می شود و آرامش زندگی انسان را برهم می زند زیرا فرد همواره نگران از دست دادن دوست خود و یا دور شدن از اوست.