هنگام حرکت مایل نور از یک محیط شفاف به محیط شفاف دیگر، مسیر آن تغییر می کند. این پدیده که شکست نور نامیده می شود، جلوه های بسیار زیبا و مهیجی در طبیعت پیرامون به وجود می آورد.

شکست نور

در فصل قبل با انتشار نور در خط راست و تشکیل تصویر در آینه های مختلف در اثر بازتاب نور آشنا شدیم. در این فصل به آثار ناشی از شکست پرتوهای نور هنگام عبور از یک محیط شفاف به محیط شفاف دیگر خواهیم پرداخت.



همان طور که با انجام دادن آزمایش بالا دیدید، وقتی باریکهٔ نور به طور عمود بر سطح یک تیغهٔ شیشه ای یا هر جسم شفاف دیگری بتابد، بدون شکست به مسیر خود ادامه می دهد شکل 2 الف در حالی که اگر باریکهٔ نور شکسته شود به آن شکست نور می گویند (شکل 2 ب). این پدیده هنگام عبور نور از یک محیط شفاف به محیط شفاف دیگر رخ می دهد.

در آزمایشی که انجام دادید، دیدید که وقتی باریکهٔ نور از تیغهٔ شیشه ای وارد هوا می شود، دوباره شکسته می شود (شکل ۳). نکتهٔ مهمی که باید به آن توجّه شود، این است که وقتی باریکهٔ نور از شیشه (محیط غلیظ) بخواهد وارد هوا (محیط رقیق) شود از خط عمود بر سطح دور می شود.

شکست نور در منشور

منشور، قطعه ای شفاف از جنس شیشه یا پلاستیک است که کاربرد زیادی در وسیله های نوری دارد. قاعدهٔ منشورها معمولاً به شکل مثلث است.



همان طور که با انجام دادن آزمایش دیدید، مسیر باریکهٔ نور پس از عبور از منشور تغییر می کند.



همان طور که با انجام دادن فعالیت بالا دیدید، باریکهٔ نور سفید پس از عبور از منشور به رنگ های مختلفی تجزیه می شود. این پدیده را پاشندگی نور می نامند. رنگ های تشکیل دهندهٔ نور سفید، که در رنگ های حاصل از رنگین کمان نیز دیده می شوند در شکل 6 ب نشان داده شده اند. به مجموعه رنگ های تشکیل دهندهٔ نور سفید، طیف نور سفید می گویند.

عدسی ها

یکی از آشناترین وسیله های نوری که به طور گسترده ای استفاده می شوند، عدسی ها هستند عدسی ها از مواد شفافی مانند شیشه یا پلاستیک فشرده ساخته می شوند.



وقتی یک عدسی را با دستمان لمس می کنیم، ممکن است وسط آن ضخیم تر از لبه های آن باشد؛ به این نوع عدسی، عدسی همگرا می گویند. ولی اگر لبه های عدسی از وسط آن ضخیم تر باشد به آن عدسی واگرا گفته می شود.