چه ویژگی ای در جانداران هست که سبب می شود، جمعیت یک نوع از آنها زیاد شود؟

اگر افراد یک نوع جانور نتوانند تولید مثل کنند، چه اتفاقی می افتد؟ جانداران متفاوتی که در اطراف شما وجود دارند، چگونه تکثیر می شوند؟

جانداران به روش های متفاوتی تولید مثل می کنند.

در جدول ۱ تعدادی از ویژگی های جانداران آمده است. زیر هر ویژگی نقش آن را بنویسید. به نظر شما چه تفاوت اساسی بین تولید مثل و ویژگی های دیگر جانداران وجود دارد؟



بعضی جانداران برای تولید مثل به فرد دیگری نیز نیاز دارند؛ مثلاً جانداری مانند کبوتر برخلاف باکتری به تنهایی نمی تواند تولید مثل کند. برای انجام شدن تولید مثل درچنین جاندارانی به دو جنس نر و ماده نیاز است. بنابراین به این نوع تولید مثل، تولید مثل جنسی می گویند. اما تولید مثل باکتری و مخمر از نوع تولید مثل غیرجنسی است؛ چرا؟

روش های تولید مثل غیرجنسی

تولید مثل غیرجنسی در جانداران تک یاخته ای، نوع رایج و معمول تولید مثل است. تولید مثل غیرجنسی در جانداران پریاخته ای نیز وجود دارد. تولید مثل غیرجنسی در طبیعت به روش های متفاوتی انجام می شود. در ادامه به روش های متفاوت تولید مثل غیرجنسی می پردازیم.

دونیم شدن: باکتری ها به روش دونیم شدن، تولید مثل می کنند. دیدیدکه یاخته باکتری از وسط به دو نیمه تقسیم می شود. در این حالت هر نیمه، یک یاخته کامل است که بعد از .) رشد می تواند به همین روش تقسیم و تکثیر شود.



جوانه زدن: در آزمایشی که با مخمر نانوایی انجام دادید، دیدید که بخشی از سطح بعضی یاخته ها برآمده است. به هر یک از این برآمدگی ها که به تدریج بزرگ می شوند، جوانه می گویند هر جوانه یک یاخته مخمر است که ممکن است به یاخته مادر متصل بماند یا از آن جدا شود.



قطعه قطعه شدن: در فصل قبل دیدید از قطعه ای سیب زمینی که جوانه دارد، گیاه دیگری به وجود می آید.این روشِ تولید مثل در طبیعت نیز وجود دارد؛ مثلاً گیاه خزه انشعاب هایی دارد که اگر جدا شوند، هریک از آنها رشد، و یک گیاه خزه ایجاد می کند.



هاگ زایی: کپک نان نمونه ای از جاندارانی است که با تولید یاخته هایی به نام هاگ زیاد می شود. هاگ ها در هاگدان تشکیل می شوند. هاگ یاخته کوچک، سبک و مقاومی است که همراه با هوا و آب پخش می شود.هاگ در صورتی که در جای مناسب قرار گیرد، رشد می کند و جانداری مانند والد خود به وجود می آورد.کپک روی میوه ها نیز با همین روش زیاد می شود.



بعضي گياهان بخش هاي ويژه اي براي توليد مثل غيرجنسي دارند که با آنها تکثير مي شوند. نمونه اي از اين بخش ها را در گياه شکل . مي بينيد. به جوانه هاي روي لبه برگ ها توجه کنيد. اين جوانه ها از برگ جدا مي شوند و در خاک رشد مي کنند.

تولید مثل جنسی

کدام یک از جانوران شکل ۷ می تواند به تنهایی تولید مثل کند؟ وجود دو فرد یا دو نوع یاختۀ ماده و نر در تولید مثل جنسی ضروری است. شکل ظاهری نر و ماده در بعضی جانداران با هم متفاوت است؛ به طوری که به آسانی از همدیگر تشخیص داده می شوند.



معمولاً شکل نوزادان جانورانی که نر و مادهٔ آنها با هم فرق می کنند، یکسان است مثلاً تشخیص مرغ یا خروس بودن جوجه ها دشوار است؛ اما چرا با افزایش سن، این تفاوت ها آشکار می شوند؟



جانداران نر و ماده اندام های تولید مثلی دارند. در این اندام ها یاخته های جنسی یا کامه (گامت) تولید می شوند. جاندار ماده، کامۀ ماده و جاندار نر، کامۀ نر تولید می کند.کامۀ نر با کامۀ ماده ترکیب می شود و یاختۀ تخم به وجود می آید. به ترکیب شدن کامۀ نر و ماده لقاح می گویند. یاختۀ تخم، بارها تقسیم، و درنهایت از رشد و نمو یاخته های حاصل از آن، جاندار کاملی تشکیل می شود.



تعداد فام تن های هر کامه، نصف تعداد فام تن های یاخته ای است که از آن به وجود آمده است. یاخته هایی که در اندام های تولید مثلی قرار دارند با تقسیم کاستِمان (میوز)کامه تولید می کنند. مقدار دِنا در تقسیم کاستِمان نیز مانند تقسیم رِشتمان میتوز ابتدا دو برابر می شود.

تولید مثل جنسی در جانوران

تولید کامه های نر و ماده اساس تولید مثل جنسی در همهٔ جانداران است. کامه نر در جانوران زامه نامیده می شود. لقاح در جانوران به دو شکل خارجی و داخلی رخ می دهد. در لقاح خارجی، کامه ماده و زامه درخارج از بدن جانور ماده ترکیب می شوند. به نظر شما چنین جانورانی در چه محیط هایی زندگی می کنند؟ در لقاح داخلی کامه ماده و زامه، درون بدن جانور ماده با هم ترکیب می شوند.

در بیشتر پستانداران بخشی از بدن مادر به رشد و نمو جنین اختصاص دارد. این بخش رَحِم نامیده می شود. بند ناف با رگ های خونی ای که دارد، بین جنین ودستگاه گردش خون مادر ارتباط ایجاد می کند ؛ یعنی بند ناف، موادمغذی و اکسیژن را از مادر به جنین می رساند و مواد دفعی جنین را نیز به بدن مادر می برد.

تولید مثل در انسان

از کارهای غده های جنسی در انسان تولید کامه است.زامه در بیضه و کامۀ ماده در تخمدان تشکیل می شود. زامه ها بعد از بلوغ، پیوسته در بیضه ها تولید می شوند. این عمل معمولاً تا کهنسالی ادامه دارد.

کامه های ماده در دوران جنینی به تعداد مشخصی تولید می شوند. بعد از بلوغ، معمولاً در هر ماه یک کامه از تخمدان جدا می شود. تولید کامۀ ماده، معمولاً حدود سن ۵۰ سالگی متوقف می شود. تغذیهٔ مناسب و رعایت بهداشت برای سلامت غده های جنسی ضروری است.

تولید مثل جنسی در گیاهان گلدار

گل اندام تولید مثل جنسیِ گیاهان گلدار است. اجزای گل را نشان می دهد. مادگی بخش ماده و پرچم بخش نر گل را تشکیل می دهند. بیشتر گل ها دارای مادگی و پرچم اند.



کامه های ماده در تخمک ها و کامه های نر در دانه های گرده به وجود می آیند. هنگام گرده افشانی، دانه های گرده روی مادگی گل قرار می گیرند. در این هنگام لوله ای از دانهٔ گرده تشکیل می شود که کامۀ نر را به سمت کامۀ ماده می برد. یاخته تخم از ترکیب کامه های نر و ماده تشکیل می شود.