فصل: هفتم
درس: علوم
کلاس: هفتم
نام درس: سفر آب درون زمین
دانلود متن درس هفتم علوم هفتم سفر آب درون زمین سال تحصیلی 99-1400 سفر آب درون زمین PDF کتاب متن درس علوم هفتم متن فصل هفتم درس علوم کلاس هفتم نام درس سفر آب درون زمین

خاک از ذرات با اندازه های مختلف تشکیل شده است. اندازهٔ ذرات خاک در ویژگی های آن تأثیر دارد؛ مثلاً میزان فضاهای خالی و چگونگی نفوذ آب در خاک به اندازهٔ ذرات آن بستگی دارد. اگر مقدار ماسهٔ خاک، نسبت به رس آن بیشتر باشد، آب را در خود نگه نمی دارد و آب با سرعت به لایه های زیرین می رود؛ اما اگر در خاک، مقدار رس بیشتر باشد، آب به راحتی به درون زمین نفوذ نمی کند. به نظر شما درخاک مناسب کشاورزی، مقدار رس و ماسه باید چگونه باشد؟
بعضی از مواد مانند شن و ماسه به راحتی آب را از خود عبور می دهند که به این قابلیت، نفوذپذیری می گویند در حالی که برخی مواد مانند رس، آب را به راحتی از خود عبور نمی دهند؛ یعنی این مواد نفوذپذیری خیلی کمی دارند.
آب های سطحی پس از نفوذ در درون زمین، فضاهای خالی بین ذره های تشکیل دهندهٔ رسوبات و سنگ ها را پر می کنند و ذخایر آب های زیرزمینی را به وجود می آورند. آب ها در زیرزمین حرکت 0 متر تا 500 متر / می کنند. سرعت حرکت آنها از 5 در سال متغیّر است.جهت حرکت آب از شیب سطح زمین، پیروی می کند.سرعت حرکت آب های زیرزمینی در رسوبات دانه درشت مانند آبرفت ها زیاد و در رسوبات دانه ریز مانند رس ها بسیار ناچیز است. آب های زیرزمینی هنگام نفوذ در سنگ های آهکی، آنها را در خود حل و فضاهای خالی ایجاد می کنند. با ادامهٔ این فرایند فضاهای خالی بیشتر و بزرگ تر می شود و غارهای آهکی به وجود می آید.
میزان فضای خالی و نفوذپذیری در سنگ ها و رسوبات مختلف، متفاوت است؛ به عنوان مثال در آبرفت ها، میزان فضا های خالی و نفوذپذیری زیاد است. بنابراین برای تشکیل ذخیرهٔ آب های زیرزمینی مناسب است در حالی که رس ها، گرچه دارای فضای خالی اند؛ اما به دلیل دانه ریز بودن برای بهره برداری از آب های زیرزمینی مناسب نیستند.
بخشی از آب های سطحی که به درون زمین نفوذ می کنند به حرکت خود تا رسیدن به یک لایهٔ نفوذناپذیر ادامه می دهند و فضاهای خالی رسوبات و سنگ ها را پر می کنند. همان طور که در فعّالیت بالا دیدید، داخل ظرف شیشه ای دو منطقه وجود دارد. یکی منطقه ای که در آن فضاهای خالی بین ذره ها توسط رطوبت و هوا پر شده است و دیگری منطقهٔ اشباع است که در زیر آن واقع شده و فضاهای خالی بین ذره ها در آن کاملاً توسط آب پر شده است. به سطح بالایی منطقهٔ اشباع، سطح ایستابی گفته می شود )شکل ٤(؛ به عبارت دیگر سطح ایستابی مرز بین منطقهٔ اشباع و منطقهٔ بالایی آن است؛ هرچه عمق چاه، بیشتر باشد، عمق سطح ایستابی نیز زیادتر خواهد بود
عمق چاه های آب در همه جا یکسان نیست. درمناطق نزدیک دریا این عمق کم است و ممکن است شما با چند متر حفر کردن به سطح ایستابی برسید؛ اما در نواحی خشک داخلی کشور، این عمق زیاد است و ممکن است بیش از 150 متر باشد.
سفر آب درون زمین

سفره های آب زیرزمینی (آبخوان) به طور کلی به دو نوع تقسیم بندی می شوند:

سفره های آب زیرزمینی آزاد
در این نوع سفره ها یک لایهٔ نفوذپذیر روی یک لایهٔ نفوذ ناپذیر قرار دارد. این نوع آبخوان ها بیشتر در دشت ها و دامنهٔ کوه ها ایجاد می شود. آب موجود در این آبخوان ها از طریق حفر چاه و قنات قابل بهره برداری است. در صورتی که در مناطق شیب دار، آب های زیرزمینی به طور طبیعی به سطح زمین برسند و جاری شوند، چشمه به وجود می آید اغلب چشم ههای آب گرم در اطراف آتشفشان ها ایجاد می شوند.
سفره های آب زیرزمینی تحت فشار
این نوع سفرهٔ آب زیرزمینی در جایی تشکیل می شود که یک لایهٔ نفوذپذیر بین دو لایهٔ نفوذناپذیر قرار بگیرد. این سفره بیشتر در نواحی کوهستانی و شیب دار ایجاد می شود

آب های زیرزمینی غالباً بی رنگ، بی بو و فاقد مواد تیره کننده اند. از ویژگی های دیگر آنها ترکیب شیمیایی و دمای ثابت آنهاست. میزان آلودگی های میکروبی آنها نسبت به آب های سطحی کمتر و املاح معدنی محلول در آنها بیشتر است.

کلسیم و منیزیم از مهم ترین املاح موجود در آب های زیرزمینی اند. در صورتی که میزان این دو عنصر در آب زیاد باشد، به آن آب سخت گفته می شود. اگر املاح آب از حدّ معمول بیشتر باشد برای سلامتی ما نیز مضر است.

قنات (کاریز)

در قدیم برای اولین بار در جهان ایرانیان برای بهره برداری از آب های زیرزمینی اقدام به حفر قنات کردند.آنها با حفر قنات در زمین های شیب دار از آب های زیرزمینی استفاده می کردند
سفر آب درون زمین

چرخۀ آب

در سفر آب روی زمین و درون زمین دریافتید که آب دائماً در حال گردش است و پیوسته بین اقیانوس ها، دریاها، هواکره و خشکی ها مبادله می شود. به این جریان آب در طبیعت، چرخهٔ آب گفته می شود.
سفر آب درون زمین

متن درس های دیگر (علوم هفتم)

متن درس اول علوم هفتم (تجربه و تفکر)

دانلود متن درس اول علوم تجربه و تفکر سال تحصیلی 99-1400 تجربه و تفکر PDF کتاب متن درس علوم هفتم متن فصل اول درس علوم نام درس تجربه و تفکر